Đó chính là vai trò của Containment trong ngành dược phẩm. Khác với hệ thống phòng sạch chủ yếu được thiết kế nhằm kiểm soát mức độ nhiễm bẩn của môi trường sản xuất, Containment tập trung vào việc kiểm soát nguồn phát sinh nguy hại và giới hạn phạm vi phân tán của chúng.

Đối với các nhà máy sản xuất thuốc điều trị ung thư, thuốc hormone hoặc sản phẩm chứa hoạt chất dược phẩm có hoạt tính cao, Containment là một phần quan trọng của chiến lược quản lý rủi ro. Việc lựa chọn thiết bị, thiết kế dòng khí, kiểm soát áp suất và đánh giá hiệu suất phải được xem xét đồng bộ theo đặc điểm của từng hoạt chất và công đoạn sản xuất.

Cùng VCR hiểu đúng Containment sẽ giúp doanh nghiệp dược phẩm, nhà thầu phòng sạch và đơn vị cung cấp thiết bị xác định giải pháp kỹ thuật phù hợp, tránh nhầm lẫn giữa khả năng duy trì độ sạch và khả năng bảo vệ người vận hành trước các tác nhân nguy hại.

Containment trong ngành dược phẩm là gì?

Containment - công nghệ kiểm soát phát tán và cách ly tác nhân nguy hại trong ngành dược phẩm là tập hợp các giải pháp kỹ thuật, thiết bị, quy trình vận hành và biện pháp quản lý nhằm ngăn chặn hoặc hạn chế sự phát tán của hoạt chất dược phẩm, bụi, giọt lỏng và những tác nhân nguy hại từ khu vực xử lý ra môi trường xung quanh.

Mục tiêu của Containment là duy trì mức phơi nhiễm trong giới hạn được xác định, đồng thời hạn chế nguy cơ nhiễm chéo giữa các sản phẩm và giảm tác động đến môi trường. Mức độ kiểm soát cần thiết phụ thuộc vào độc tính của hoạt chất, dạng nguyên liệu, lượng vật liệu được xử lý, phương pháp sản xuất và đặc điểm của từng thao tác.

Trong tiếng Anh, thuật ngữ containment có nghĩa chung là sự bao giữ, ngăn chặn hoặc kiểm soát một đối tượng trong phạm vi xác định. Trong công nghiệp dược phẩm, thuật ngữ này thường được sử dụng để mô tả khả năng kiểm soát phát tán của hệ thống sản xuất, đặc biệt với những hoạt chất có nguy cơ gây hại khi tiếp xúc ở nồng độ thấp.

Ví dụ, khi nhân viên mở bao nguyên liệu dạng bột để cân chia, các hạt bụi có thể phân tán vào không khí. Nếu không có giải pháp kiểm soát phù hợp, người vận hành có thể hít phải bụi, bụi có thể bám trên thiết bị hoặc lan sang khu vực sản xuất khác. Hệ thống Containment được thiết kế nhằm giảm thiểu những con đường phát tán đó.

Cần phân biệt Containment với Contamination Control (kiểm soát nhiễm bẩn). Containment tập trung vào việc giữ tác nhân nguy hại trong phạm vi kiểm soát, còn Contamination Control là khái niệm rộng hơn, bao gồm ngăn ngừa và kiểm soát các nguồn nhiễm bẩn ảnh hưởng đến sản phẩm hoặc môi trường sản xuất.

Một hệ thống có khả năng Containment tốt không đương nhiên đáp ứng yêu cầu phòng sạch. Ngược lại, phòng sạch đạt cấp độ sạch cao cũng không đồng nghĩa với việc đã kiểm soát hiệu quả sự phát tán của hoạt chất nguy hại.

Vì sao Containment đóng vai trò cốt lõi trong ngành dược phẩm?

  • Bảo vệ sức khỏe người vận hành

Người lao động trong nhà máy dược phẩm có thể tiếp xúc với hoạt chất thông qua hít phải bụi, tiếp xúc với da hoặc do nhiễm bẩn trên bề mặt dụng cụ và trang phục. Một số hoạt chất có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe ngay cả khi lượng tiếp xúc tương đối nhỏ.

Containment giúp giảm nguy cơ phơi nhiễm bằng cách sử dụng các hàng rào vật lý, hệ thống hút cục bộ, thiết bị kín và quy trình thao tác phù hợp. Thay vì chỉ dựa vào khẩu trang hoặc quần áo bảo hộ, nhà máy cần ưu tiên giải pháp kiểm soát ngay tại nguồn phát sinh.

Containment trong ngành dược phẩm là gì?

  • Ngăn ngừa nhiễm chéo giữa các sản phẩm

Nhiễm chéo xảy ra khi một nguyên liệu hoặc sản phẩm ngoài ý muốn xuất hiện trong sản phẩm khác. Đối với ngành dược phẩm, ngay cả một lượng nhỏ hoạt chất không mong muốn cũng có thể tạo ra rủi ro chất lượng và an toàn cho người sử dụng thuốc.

Hệ thống Containment giúp giới hạn phạm vi phát tán của nguyên liệu, giảm khả năng bụi di chuyển qua không khí, bám trên thiết bị hoặc được mang theo bởi nhân sự. Tuy nhiên, khả năng ngăn ngừa nhiễm chéo còn phụ thuộc vào thiết kế nhà xưởng, quy trình vệ sinh và các biện pháp quản lý chất lượng khác.

Xem thêm: Product Protection và Operator Protection: Bài toán đối nghịch trong phòng sạch

  • Bảo vệ môi trường xung quanh

Bụi dược phẩm và các chất nguy hại có thể phát tán ra môi trường nếu hệ thống thu gom và xử lý không được thiết kế phù hợp. Đường ống hút khí, bộ lọc, hệ thống xả thải và phương pháp xử lý chất thải cần được đánh giá theo mức độ nguy hại của từng vật liệu.

Containment hỗ trợ hạn chế lượng chất nguy hại thoát ra ngoài khu vực kiểm soát, đồng thời giảm nguy cơ tiếp xúc trong quá trình thu gom chất thải, vệ sinh thiết bị và thay thế bộ lọc.

  • Hỗ trợ tuân thủ GMP

GMP yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát các nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, bao gồm nguy cơ nhiễm bẩn và nhiễm chéo. Containment là một trong những nhóm giải pháp kỹ thuật có thể được áp dụng để kiểm soát các nguy cơ này.

  • Nâng cao tính ổn định của hoạt động sản xuất

Một hệ thống Containment được thiết kế hợp lý còn hỗ trợ giảm thất thoát nguyên liệu, hạn chế sự cố phát tán bụi và tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động kiểm tra, vệ sinh, bảo trì. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế cần được đánh giá dựa trên đặc điểm quy trình và tổng chi phí vòng đời của thiết bị.

Các cấp độ Containment trong sản xuất dược phẩm

Trong ngành dược phẩm, yêu cầu Containment thường được xác định dựa trên mức độ nguy hại của hoạt chất và giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp. Hai khái niệm quan trọng nhất là OEB và OEL.

  • OEB là gì?

OEB (Occupational Exposure Band - nhóm mức phơi nhiễm nghề nghiệp) là phương pháp phân nhóm hóa chất hoặc hoạt chất theo mức độ nguy hại và khoảng nồng độ phơi nhiễm được xem xét trong quản lý rủi ro nghề nghiệp.

Trong lĩnh vực dược phẩm, nhiều doanh nghiệp sử dụng hệ thống OEB từ cấp 1 đến cấp 5. Theo cách phân nhóm thông dụng, cấp OEB càng cao thường biểu thị hoạt chất càng có nguy cơ gây hại ở nồng độ thấp, từ đó đòi hỏi các biện pháp kiểm soát phơi nhiễm nghiêm ngặt hơn.

Cấp OEB Đặc điểm nguy hại định tính Định hướng kiểm soát
OEB 1 Mức nguy hại tương đối thấp Kiểm soát bụi thông thường theo đánh giá rủi ro
OEB 2 Nguy hại thấp đến trung bình Hút cục bộ, quy trình thao tác và bảo vệ phù hợp
OEB 3 Nguy hại đáng kể Tăng cường kiểm soát tại nguồn, sử dụng thiết bị có hiệu suất phù hợp
OEB 4 Nguy hại cao Ưu tiên hệ thống khép kín hoặc cách ly có hiệu suất đã xác nhận
OEB 5 Nguy hại rất cao Yêu cầu mức độ cách ly và kiểm soát phát tán rất nghiêm ngặt

Bảng trên chỉ có tính định hướng. Không tồn tại một bảng OEB 1-5 với giới hạn nồng độ thống nhất áp dụng cho mọi doanh nghiệp dược phẩm. Các hệ thống phân loại có thể sử dụng khoảng nồng độ và tiêu chí độc tính khác nhau. Vì vậy, khi sử dụng thông tin OEB để lựa chọn thiết bị, cần xác định rõ hệ thống phân loại và nguồn dữ liệu độc tính được áp dụng.

  • OEL là gì?

OEL (Occupational Exposure Limit - giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp) là giá trị giới hạn hoặc mức tham chiếu về nồng độ chất trong môi trường làm việc, được xác định để quản lý nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động.

OEL thường được biểu thị bằng mg/m³ hoặc µg/m³, tùy theo độc tính của hoạt chất. Một số giá trị được xác định theo nồng độ trung bình có trọng số thời gian trong ca làm việc, trong khi các giới hạn khác có thể áp dụng cho thời gian tiếp xúc ngắn hoặc mức trần.

Ví dụ, nếu một hoạt chất được xác định có OEL là 10 µg/m³ theo trung bình thời gian quy định, hệ thống kiểm soát phải được thiết kế và vận hành nhằm quản lý phơi nhiễm của người lao động phù hợp với giới hạn này. Điều đó không có nghĩa là mọi phép đo tức thời đều phải được diễn giải trực tiếp như giá trị trung bình của cả ca làm việc.

  • Mối quan hệ giữa OEB, OEL và Containment

OEB hỗ trợ phân loại mức nguy hại, OEL cung cấp một giá trị định lượng để quản lý phơi nhiễm, còn Containment là nhóm giải pháp kỹ thuật nhằm kiểm soát khả năng phát tán thực tế.

Việc lựa chọn thiết bị không nên chỉ dựa vào nhãn OEB. Hai công đoạn cùng xử lý một hoạt chất có thể cần giải pháp khác nhau nếu lượng nguyên liệu, mức độ tạo bụi, thời gian thao tác hoặc khoảng cách tiếp xúc khác nhau.

Đặc biệt, OEB là phân nhóm nguy hại, không phải chứng nhận hiệu suất của thiết bị. Một thiết bị được quảng cáo phù hợp OEB 4 hoặc OEB 5 vẫn cần được đánh giá bằng dữ liệu kỹ thuật và điều kiện thử nghiệm cụ thể trước khi áp dụng cho một quy trình sản xuất.

Các nguyên lý kiểm soát phát tán trong hệ thống Containment

Các nguyên lý kiểm soát phát tán trong hệ thống Containment

Một hệ thống Containment hiệu quả thường kết hợp nhiều nguyên lý kiểm soát thay vì phụ thuộc vào một giải pháp duy nhất. Việc lựa chọn phương án cần dựa trên đường phát tán của chất nguy hại và điều kiện vận hành thực tế.

  • Kiểm soát bằng hàng rào vật lý

Physical Containment (kiểm soát bằng hàng rào vật lý) là phương pháp sử dụng vách ngăn, buồng kín, cửa thao tác và các kết cấu cách ly để hạn chế nguyên liệu tiếp xúc với môi trường bên ngoài.

Isolator và Glove Box là những thiết bị điển hình. Người vận hành có thể thao tác thông qua găng tay tích hợp hoặc các cơ cấu chuyển vật liệu mà không trực tiếp mở hệ thống ra môi trường xung quanh.

  • Kiểm soát bằng dòng khí

Airflow Containment (kiểm soát phát tán bằng dòng khí) sử dụng hướng và vận tốc không khí để thu giữ bụi phát sinh trong quá trình thao tác.

Ở một số thiết bị dạng buồng mở, không khí được cấp theo hướng xác định và được hút qua khu vực thu hồi, nhằm hạn chế bụi di chuyển ra ngoài vùng thao tác. Hiệu quả phụ thuộc vào thiết kế, lưu lượng khí, vị trí nguồn phát sinh và mức độ cản trở dòng khí.

Dòng khí có hiệu quả trong điều kiện thử nghiệm không bảo đảm sẽ duy trì hiệu quả tương tự khi có chuyển động người vận hành, thay đổi bố trí dụng cụ hoặc thao tác tạo bụi mạnh.

  • Kiểm soát bằng chênh lệch áp suất

Pressure Differential (chênh lệch áp suất) là sự khác biệt áp suất giữa hai không gian. Nguyên lý này được sử dụng để định hướng dòng khí qua những vị trí có khả năng rò rỉ hoặc thông khí.

Đối với khu vực cần giữ tác nhân nguy hại bên trong, áp suất âm tương đối thường được sử dụng để giảm xu hướng không khí mang chất nguy hại thoát ra ngoài. Tuy nhiên, hệ thống vẫn phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ sản phẩm và tránh đưa không khí không phù hợp vào khu vực xử lý.

  • Sử dụng hệ thống kín

Closed System (hệ thống kín) là giải pháp hạn chế nguyên liệu tiếp xúc với môi trường xung quanh trong quá trình vận chuyển, trộn, nạp hoặc xả liệu.

Các đường ống kín, thiết bị xử lý nguyên liệu khép kín và van chuyển nguyên liệu chuyên dụng có thể giảm số lượng thao tác mở hệ thống, từ đó hạn chế các điểm có nguy cơ phát tán.

  • Hút khí tại nguồn và lọc không khí

Local Exhaust Ventilation (thông gió hút cục bộ) thu gom không khí có chứa bụi ngay gần nơi phát sinh. Khi được thiết kế phù hợp, phương pháp này có thể giảm lượng bụi đi vào vùng hô hấp của người vận hành.

HEPA (High Efficiency Particulate Air - bộ lọc không khí hiệu suất cao) có thể được sử dụng để giữ lại các hạt bụi trong dòng khí. Tuy nhiên, HEPA không mặc nhiên loại bỏ được hơi dung môi hoặc tất cả chất nguy hại ở dạng khí. Những tác nhân này có thể cần công nghệ xử lý riêng.

Hiệu quả Containment chỉ được bảo đảm khi các thành phần kỹ thuật phối hợp với nhau và được xác nhận trong những điều kiện vận hành đã xác định.

Các thiết bị Containment phổ biến trong nhà máy dược phẩm

Thiết bị Containment được lựa chọn theo tính chất nguyên liệu, công đoạn sản xuất, mức phơi nhiễm mục tiêu và phương pháp thao tác. Mỗi thiết bị có chức năng riêng, vì vậy không thể xem mọi thiết bị phòng sạch đều là thiết bị Containment chuyên dụng.

Dispensing Booth là thiết bị được sử dụng trong công đoạn lấy mẫu, cân và phân chia nguyên liệu dược phẩm. Thiết bị thường tích hợp hệ thống cấp khí, thu hồi khí và lọc bụi nhằm kiểm soát điều kiện môi trường tại vùng thao tác.

Đối với các công đoạn phát sinh bụi, Dispensing Booth có thể hỗ trợ hạn chế bụi phân tán. Tuy nhiên, mức độ Containment thực tế phụ thuộc vào kết cấu buồng, hình dạng cửa mở, vận tốc dòng khí và phương pháp thao tác. Không phải mọi Dispensing Booth đều đáp ứng yêu cầu xử lý hoạt chất có độc tính cao.

  • Downflow Booth - Buồng thao tác dòng khí hướng xuống

Downflow Booth sử dụng dòng khí có hướng chủ đạo đi xuống tại vùng thao tác, kết hợp cơ chế thu hồi và lọc khí. Thiết kế phù hợp có thể góp phần kiểm soát sự phát tán của bụi trong những công đoạn xử lý nguyên liệu.

Cần đánh giá khả năng thu giữ bụi tại các vị trí người vận hành đứng, thao tác và di chuyển. Một buồng có dòng khí hướng xuống nhưng không kiểm soát được dòng khí tại vùng mở vẫn có nguy cơ làm bụi thoát ra môi trường.

Downflow Booth - Buồng thao tác dòng khí hướng xuống

  • Isolator - Buồng cách ly

Isolator là thiết bị sử dụng hàng rào vật lý để phân tách môi trường thao tác bên trong với môi trường bên ngoài. Người vận hành thường thực hiện các thao tác thông qua găng tay tích hợp hoặc hệ thống điều khiển chuyên dụng.

Isolator có thể được thiết kế để phục vụ bảo vệ sản phẩm, bảo vệ người vận hành hoặc đồng thời cả hai mục tiêu. Đối với hoạt chất có độc tính cao, khả năng kín, kiểm soát áp suất, cơ chế chuyển vật liệu và phương pháp vệ sinh phải được đánh giá phù hợp.

  • Glove Box - Hộp thao tác bằng găng tay

Glove Box là một dạng buồng thao tác có găng tay cố định trên thành thiết bị. Thiết bị tạo điều kiện xử lý nguyên liệu trong không gian được cách ly, giảm nhu cầu tiếp xúc trực tiếp của người vận hành với vật liệu bên trong.

  • Split Butterfly Valve - Van bướm chia đôi

Split Butterfly Valve là cơ cấu chuyển vật liệu giữa hai thiết bị hoặc thùng chứa có thể ghép nối. Hệ thống thường gồm hai phần van được kết nối trước khi mở dòng vật liệu, giúp hạn chế phát tán tại điểm nạp và xả.

  • RTP - Cổng chuyển vật liệu nhanh

RTP (Rapid Transfer Port - cổng chuyển vật liệu nhanh) hỗ trợ chuyển vật liệu hoặc dụng cụ qua hàng rào cách ly mà không phải mở toàn bộ buồng thao tác. Khả năng duy trì cách ly phụ thuộc vào thiết kế ghép nối, gioăng kín và quy trình vận hành.

  • BIBO - Hệ thống thay bộ lọc qua túi bảo vệ

BIBO (Bag In Bag Out - thay bộ lọc bằng túi bảo vệ) cho phép thao tác tháo và lắp bộ lọc thông qua túi chuyên dụng nhằm giảm nguy cơ tiếp xúc với bụi hoặc hoạt chất tích tụ trên bộ lọc. Thiết bị đặc biệt hữu ích tại những vị trí lọc khí có nguy cơ nhiễm chất nguy hại.

  • Pass Box - Hộp chuyển vật liệu

Pass Box được sử dụng để chuyển vật liệu giữa các khu vực mà không yêu cầu nhân sự di chuyển trực tiếp qua cửa phòng. Thiết bị có thể hỗ trợ kiểm soát luồng vật liệu, nhưng Pass Box thông thường không đồng nghĩa với hệ thống chuyển vật liệu kín đạt hiệu suất Containment cao.

Đối với nguyên liệu nguy hại, cần xem xét thiết bị có độ kín và cơ chế chuyển vật liệu phù hợp thay vì mặc nhiên sử dụng Pass Box tiêu chuẩn.

Thiết bị Chức năng chính Lưu ý về Containment
Dispensing Booth Cân chia, thao tác với nguyên liệu Cần đánh giá khả năng giữ bụi trong vùng thao tác
Downflow Booth Kiểm soát dòng khí và thu hồi bụi Nhạy với thao tác và sự xáo trộn dòng khí
Isolator Cách ly khu vực xử lý Cần kiểm chứng độ kín và hiệu suất hệ thống
Glove Box Thao tác trong buồng có găng tay Phụ thuộc chất lượng găng, gioăng và quy trình
Split Butterfly Valve Chuyển nguyên liệu giữa thiết bị kín Cần đánh giá phát tán khi ghép, tháo và vệ sinh
RTP Chuyển vật liệu qua hàng rào cách ly Phụ thuộc khả năng ghép nối kín
BIBO Thay bộ lọc có nguy cơ nhiễm bẩn Tập trung bảo vệ nhân sự bảo trì
Pass Box Chuyển vật liệu giữa các khu vực Loại thông thường không thay thế thiết bị chuyển liệu kín

Ứng dụng Containment trong từng công đoạn sản xuất dược phẩm

  • Tiếp nhận và mở bao nguyên liệu

Khi nguyên liệu dạng bột được lấy ra khỏi bao chứa, các hạt bụi có thể phát tán do thao tác mở bao, đổ liệu hoặc rung lắc. Đây là một trong những thời điểm cần xem xét nguy cơ phơi nhiễm của nhân sự.

Nhà máy có thể sử dụng trạm mở bao có hệ thống hút bụi, buồng thao tác chuyên dụng hoặc phương pháp chuyển liệu kín, tùy thuộc vào mức độ nguy hại và đặc tính của nguyên liệu.

  • Cân chia nguyên liệu

Cân chia là công đoạn có nguy cơ phát tán khi người vận hành sử dụng dụng cụ xúc, đổ, cân và đóng lại bao chứa. Đối với hoạt chất có hoạt tính cao, lượng nguyên liệu tương đối nhỏ vẫn có thể tạo ra nguy cơ đáng kể nếu xảy ra phát tán không kiểm soát.

Thiết bị được lựa chọn cần xem xét sự tương tác giữa dòng khí, cân điện tử, vị trí thao tác và chuyển động của người vận hành. Giải pháp kiểm soát bụi không được làm ảnh hưởng quá mức đến độ chính xác của phép cân.

  • Trộn, tạo hạt và sấy

Trong các công đoạn trộn, tạo hạt và sấy, nguyên liệu có thể được xử lý trong thiết bị kín. Tuy nhiên, nguy cơ phát tán vẫn có thể xuất hiện tại vị trí nạp liệu, xả liệu, lấy mẫu hoặc tháo lắp thiết bị.

Van chuyển liệu kín, đường ống kết nối và cơ cấu thu hồi bụi có thể được sử dụng để giảm nguy cơ tiếp xúc trực tiếp.

  • Dập viên và đóng nang

Trong quá trình dập viên hoặc đóng nang, bụi có thể phát sinh do chuyển động cơ học, ma sát và thao tác xử lý bột. Nhà máy cần xem xét khả năng kín của thiết bị, hệ thống hút bụi và phương pháp thu gom chất thải.

Các khu vực lấy sản phẩm, vệ sinh máy và thay đổi dụng cụ cũng cần được đưa vào đánh giá Containment, không chỉ riêng thời điểm máy hoạt động ổn định.

  • Lấy mẫu và kiểm nghiệm

Hoạt động lấy mẫu nguyên liệu, lấy mẫu trong quá trình sản xuất và xử lý mẫu tại phòng kiểm nghiệm có thể phát sinh rủi ro tiếp xúc với hoạt chất. Tùy mức nguy hại, nhà máy có thể cần buồng lấy mẫu hoặc thiết bị cách ly chuyên dụng.

  • Vệ sinh và bảo trì

Rủi ro phơi nhiễm không kết thúc khi quá trình sản xuất dừng lại. Bụi và hoạt chất có thể tích tụ trên bề mặt, bên trong đường ống, bộ lọc hoặc các vị trí khó tiếp cận.

Do đó, Containment phải được xem xét trong toàn bộ vòng đời vận hành, bao gồm vệ sinh, tháo lắp, thay bộ lọc, xử lý chất thải và khắc phục sự cố.

Đối với HPAPI (Highly Potent Active Pharmaceutical Ingredients - hoạt chất dược phẩm có hoạt tính cao), những thao tác không thường xuyên này có thể là nguồn rủi ro đáng kể nếu không được kiểm soát bằng quy trình và thiết bị phù hợp.

Ứng dụng Containment trong từng công đoạn sản xuất dược phẩm

Thiết kế hệ thống phòng sạch đáp ứng yêu cầu Containment

Thiết kế Containment trong nhà máy dược phẩm cần được xem xét ngay từ giai đoạn xác định quy trình sản xuất và bố trí mặt bằng. Việc bổ sung thiết bị kiểm soát phát tán sau khi nhà máy đã vận hành có thể gặp khó khăn do giới hạn không gian, hệ thống thông gió và đường di chuyển của nhân sự.

  • Bố trí khu vực sản xuất theo mức độ rủi ro

Những công đoạn có nguy cơ phát tán cao cần được xác định và bố trí phù hợp với các khu vực lân cận. Không gian thao tác, đường vận chuyển nguyên liệu, khu vực vệ sinh và nơi thu gom chất thải phải được xem xét như những thành phần liên kết của hệ thống.

Đối với sản xuất nhiều sản phẩm trong cùng nhà máy, việc phân chia khu vực cần dựa trên đánh giá nguy cơ nhiễm chéo. Những hoạt chất có đặc tính nguy hại đặc biệt có thể đòi hỏi khu vực sản xuất riêng hoặc các biện pháp cách ly bổ sung.

  • Thiết kế hệ thống HVAC

HVAC có vai trò kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, lưu lượng không khí và chênh lệch áp suất.

Trong hệ thống Containment, HVAC phải phối hợp với thiết bị kiểm soát phát tán để hạn chế khả năng vận chuyển bụi từ khu vực nguy hại sang khu vực khác. Khi thiết kế, cần đánh giá khả năng tuần hoàn không khí, vị trí lấy khí hồi, lọc khí thải và các tình huống thiết bị dừng hoạt động.

Hướng dẫn WHO về hệ thống HVAC cho sản xuất thuốc không vô trùng nhấn mạnh việc phối hợp thiết kế nhà xưởng với hệ thống không khí nhằm kiểm soát nhiễm bẩn, nhiễm chéo và những yêu cầu cách ly phù hợp.

  • Kiểm soát chênh lệch áp suất

Áp suất âm thường được xem xét tại các khu vực cần hạn chế chất nguy hại thoát ra môi trường bên ngoài. Trong khi đó, áp suất dương thường được sử dụng tại những khu vực cần hạn chế không khí không được kiểm soát xâm nhập vào bên trong.

Tuy nhiên, không thể áp dụng nguyên tắc áp suất âm hoặc dương một cách máy móc. Đối với quy trình cần đồng thời bảo vệ sản phẩm và người vận hành, hệ thống có thể cần nhiều lớp vùng đệm, hàng rào vật lý và các hướng dòng khí được thiết kế riêng.

  • Vai trò của Airlock

Airlock là không gian trung gian giữa các khu vực có điều kiện môi trường khác nhau. Buồng đệm hỗ trợ giảm trao đổi không khí không kiểm soát khi nhân sự hoặc vật liệu di chuyển qua các khu vực.

Cửa phòng sạch, khóa liên động và hệ thống giám sát chênh lệch áp suất có thể được tích hợp để hỗ trợ duy trì điều kiện thiết kế.

Một hệ thống Containment hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp giữa kiến trúc, HVAC, thiết bị công nghệ và quy trình vận hành. Việc chỉ thay đổi áp suất phòng hoặc lắp thêm bộ lọc HEPA không đủ để chứng minh khả năng kiểm soát phát tán.

Containment và các tiêu chuẩn GMP trong ngành dược phẩm

Containment có mối quan hệ trực tiếp với các nguyên tắc quản lý rủi ro, kiểm soát nhiễm chéo và bảo đảm chất lượng trong GMP. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa yêu cầu của hệ thống quản lý chất lượng và hướng dẫn kỹ thuật đánh giá thiết bị.

  • EU GMP và kiểm soát nhiễm chéo

EU GMP đề cập đến việc kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo trong thiết kế nhà xưởng, thiết bị và quy trình sản xuất.

Đặc biệt, Chương 3 về nhà xưởng và thiết bị và Chương 5 về sản xuất đặt ra các nguyên tắc liên quan đến quản lý rủi ro và biện pháp kỹ thuật nhằm phòng ngừa nhiễm chéo.

Theo cách tiếp cận dựa trên rủi ro, doanh nghiệp phải đánh giá đặc tính hoạt chất, công đoạn sản xuất, điều kiện vệ sinh, luồng di chuyển của nhân sự và vật liệu để xác định những biện pháp kiểm soát phù hợp.

  • WHO GMP và yêu cầu môi trường sản xuất

WHO GMP cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ sản phẩm và kiểm soát nguy cơ phát tán, đặc biệt trong thiết kế hệ thống thông gió và bố trí khu vực sản xuất.

Các hướng dẫn liên quan đến HVAC đề cập đến những biện pháp như phân vùng, chênh lệch áp suất, lọc không khí và cách ly khu vực nguy hại.

  • ISPE và hướng dẫn kỹ thuật Containment

ISPE (International Society for Pharmaceutical Engineering - Hiệp hội Kỹ thuật Dược phẩm Quốc tế) công bố các tài liệu hướng dẫn thực hành về thiết kế và đánh giá thiết bị dược phẩm, bao gồm phương pháp SMEPAC.

Những hướng dẫn này cung cấp phương pháp kỹ thuật để đánh giá thiết bị trong điều kiện xác định, nhưng không tự động trở thành yêu cầu pháp lý bắt buộc đối với mọi nhà máy.

  • Mối liên hệ với CCS

CCS (Contamination Control Strategy - chiến lược kiểm soát nhiễm bẩn) là cách tiếp cận tổng thể nhằm xác định, kiểm soát và giám sát các nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Trong sản xuất vô trùng, CCS có vai trò đặc biệt quan trọng. Khi quá trình sản xuất còn liên quan đến hoạt chất nguy hại, nhà máy phải phối hợp mục tiêu bảo vệ sản phẩm với mục tiêu bảo vệ nhân sự và môi trường.

Containment và các tiêu chuẩn GMP trong ngành dược phẩm

Cần phân biệt OEL với PDE (Permitted Daily Exposure - mức phơi nhiễm hằng ngày cho phép). OEL chủ yếu phục vụ quản lý nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp của người lao động, trong khi PDE được sử dụng trong đánh giá giới hạn phơi nhiễm dựa trên sức khỏe, đặc biệt liên quan đến nguy cơ nhiễm chéo giữa các thuốc.

Vì vậy, đánh giá Containment không thể thay thế việc thẩm định vệ sinh, đánh giá nguy cơ nhiễm chéo hoặc các yêu cầu bảo đảm chất lượng khác của GMP.

Đánh giá hiệu quả Containment bằng phương pháp SMEPAC

Một trong những vấn đề quan trọng khi lựa chọn thiết bị Containment là xác định khả năng kiểm soát phát tán thực tế. Thiết bị có kết cấu kín hoặc được quảng cáo phù hợp với một cấp OEB nhất định chưa đủ để khẳng định hiệu suất trong điều kiện sản xuất cụ thể.

  • SMEPAC là gì?

SMEPAC là viết tắt của Standardized Methodology for the Evaluation of Pharmaceutical Airborne Particle Emissions from Containment Systems, nghĩa là phương pháp chuẩn hóa đánh giá sự phát thải hạt trong không khí từ hệ thống kiểm soát phát tán dược phẩm.

Phương pháp này được ISPE hướng dẫn nhằm đánh giá khả năng kiểm soát phát tán của thiết bị hoặc hệ thống trong những điều kiện thử nghiệm đã được xác định.

Phiên bản thứ ba của hướng dẫn SMEPAC được ISPE công bố vào tháng 12 năm 2024, mở rộng nội dung đánh giá các hệ thống phức tạp, vật liệu thử thay thế và phương pháp phân tích kết quả.

  • Nguyên lý thử nghiệm SMEPAC

Thay vì sử dụng trực tiếp hoạt chất độc hại, nhiều phép thử sử dụng Surrogate Material (vật liệu thay thế) có tính chất phù hợp và có thể phân tích được.

Vật liệu thử được đưa vào thiết bị trong những thao tác mô phỏng quy trình vận hành. Mẫu không khí và mẫu bề mặt được thu thập tại những vị trí xác định để đánh giá lượng vật liệu phát tán ra ngoài vùng kiểm soát.

Các thông số cần xem xét có thể bao gồm thời gian lấy mẫu, vị trí lấy mẫu, phương pháp thao tác, khối lượng vật liệu, điều kiện dòng khí và độ nhạy của phương pháp phân tích.

  • CPT là gì?

CPT (Containment Performance Target - mục tiêu hiệu suất kiểm soát phát tán) là mức hiệu suất mà hệ thống cần đạt trong những điều kiện đánh giá đã xác định.

CPT được thiết lập dựa trên mục tiêu kiểm soát phơi nhiễm, đặc điểm quy trình và phương pháp đánh giá phù hợp. Kết quả đo được so sánh với mục tiêu này để xác định khả năng đáp ứng của thiết bị.

Điều quan trọng là kết quả thử nghiệm với vật liệu thay thế không tự động chứng minh rằng thiết bị sẽ đạt hiệu suất tương đương với mọi hoạt chất. Sự khác biệt về kích thước hạt, tính chất bột và phương pháp thao tác có thể ảnh hưởng đến kết quả.

  • SMEPAC khác gì kiểm tra ISO 14644?

ISO 14644 là bộ tiêu chuẩn liên quan đến phòng sạch và môi trường được kiểm soát. Trong đó, ISO 14644-1 phân loại độ sạch không khí dựa trên nồng độ số lượng hạt trong không khí.

Trong khi đó, SMEPAC tập trung vào đánh giá lượng vật liệu phát tán từ thiết bị Containment trong quá trình thao tác.

Tiêu chí ISO 14644-1 SMEPAC
Mục đích Phân loại độ sạch không khí Đánh giá hiệu suất kiểm soát phát tán
Đối tượng đo Nồng độ số lượng hạt Vật liệu phát tán ra không khí, kết hợp đánh giá bề mặt
Ứng dụng Phòng sạch và vùng sạch Thiết bị và hệ thống Containment
Kết quả Cấp độ sạch ISO Dữ liệu hiệu suất trong điều kiện thử nghiệm

Trong FAT (Factory Acceptance Test - kiểm tra nghiệm thu tại nhà máy) và SAT (Site Acceptance Test - kiểm tra nghiệm thu tại hiện trường), nội dung thử nghiệm Containment cần được xác định ngay từ yêu cầu kỹ thuật. Không phải mọi FAT hoặc SAT đều bao gồm phép thử SMEPAC.

Những rủi ro và sai lầm thường gặp khi triển khai Containment

  • Nhầm lẫn giữa phòng sạch và Containment

Một sai lầm thường gặp là cho rằng phòng sạch có cấp độ sạch càng cao thì khả năng Containment càng tốt. Thực tế, cấp độ sạch chỉ phản ánh mức độ kiểm soát hạt theo phương pháp đánh giá tương ứng, không trực tiếp chứng minh khả năng ngăn hoạt chất nguy hại phát tán.

  • Lựa chọn thiết bị chỉ dựa vào cấp OEB

Cấp OEB không phải chứng nhận hiệu suất của thiết bị. Việc lựa chọn cần xem xét giới hạn phơi nhiễm, công đoạn vận hành, lượng nguyên liệu và kết quả thử nghiệm cụ thể.

  • Phụ thuộc hoàn toàn vào HEPA

HEPA có thể giữ lại hạt bụi trong dòng khí đi qua bộ lọc nhưng không giải quyết mọi nguồn phát tán. Bụi vẫn có thể thoát qua vị trí mở, khe hở hoặc phát sinh trong quá trình tháo lắp nếu hệ thống không được thiết kế phù hợp.

  • Không đánh giá thao tác thực tế

Hiệu suất Containment có thể thay đổi khi người vận hành di chuyển, đổ liệu, lấy mẫu hoặc vệ sinh thiết bị. Những thao tác không thường xuyên cần được đưa vào đánh giá thay vì chỉ thử nghiệm khi hệ thống hoạt động ổn định.

Những rủi ro và sai lầm thường gặp khi triển khai Containment

  • Thiếu quy trình bảo trì an toàn

Bộ lọc, gioăng, đường ống và bề mặt bên trong có thể tích tụ hoạt chất. Nếu không có biện pháp kiểm soát khi thay thế hoặc vệ sinh, người lao động có thể bị phơi nhiễm dù quá trình sản xuất chính được kiểm soát tốt.

Tiêu chí lựa chọn giải pháp Containment phù hợp cho nhà máy dược

Việc lựa chọn thiết bị Containment nên bắt đầu từ yêu cầu của quy trình sản xuất, thay vì bắt đầu bằng danh mục sản phẩm có sẵn.

Trước hết, doanh nghiệp cần xác định đặc tính của hoạt chất, giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp và những con đường tiếp xúc có thể xảy ra. Dữ liệu độc tính cần được xem xét bởi nhân sự có chuyên môn phù hợp, kết hợp với thông tin về dạng nguyên liệu và các thao tác phát sinh bụi.

Tiếp theo, nhà máy cần xác định công đoạn có nguy cơ cao nhất, bao gồm cả những hoạt động không thường xuyên như thay đổi sản phẩm, lấy mẫu, bảo trì hoặc xử lý sự cố. Từ đó xây dựng yêu cầu hiệu suất Containment, điều kiện thử nghiệm và tiêu chí nghiệm thu có thể kiểm chứng.

Những yếu tố kỹ thuật quan trọng bao gồm khả năng kín, hiệu suất thu hồi bụi, lưu lượng khí, mức độ tự động hóa, khả năng vệ sinh, phương pháp thay bộ lọc và sự tương thích với hệ thống HVAC.

Bên cạnh hiệu suất, thiết bị cần phù hợp với không gian lắp đặt và quy trình thao tác của nhân sự. Một hệ thống có kết cấu phức tạp nhưng khó sử dụng hoặc khó vệ sinh có thể tạo ra các rủi ro mới trong vận hành.

Đối với dự án xây dựng hoặc nâng cấp nhà máy GMP, nhà thầu phòng sạch và đơn vị cung cấp thiết bị cần phối hợp từ giai đoạn lựa chọn giải pháp đến khi xác định thông số kỹ thuật.

Trong chuỗi cung ứng này, Thiết bị phòng sạch VCR là đơn vị cung cấp thiết bị phòng sạch cho các nhà thầu thi công phòng sạch và doanh nghiệp sản xuất dược phẩm. Các nhóm thiết bị như Dispensing Booth, Isolator, BIBO, Pass Box và thiết bị hỗ trợ kiểm soát môi trường cần được lựa chọn theo yêu cầu cụ thể của dự án.

Với các ứng dụng yêu cầu Containment cao, nhà đầu tư nên yêu cầu nhà sản xuất cung cấp thông tin về cấu hình, điều kiện thử nghiệm, giới hạn ứng dụng và bằng chứng hiệu suất trước khi xác định thiết bị phù hợp với hoạt chất cần xử lý.

Câu hỏi thường gặp về Containment trong ngành dược phẩm (FAQ)

  • Containment trong ngành dược phẩm có nghĩa là gì?

Containment trong ngành dược phẩm là tập hợp các giải pháp kỹ thuật và vận hành nhằm ngăn chặn hoặc hạn chế sự phát tán của hoạt chất, bụi và tác nhân nguy hại ra khỏi khu vực xử lý. Mục đích là kiểm soát phơi nhiễm của người vận hành, giảm nguy cơ nhiễm chéo và bảo vệ môi trường xung quanh.

  • Containment và Cleanroom (phòng sạch) khác nhau như thế nào?

Cleanroom là môi trường được kiểm soát về mức độ nhiễm bẩn và các điều kiện liên quan nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất. Containment tập trung ngăn tác nhân nguy hại phát tán khỏi khu vực kiểm soát. Hai hệ thống có thể kết hợp trong nhà máy dược phẩm nhưng có mục tiêu và phương pháp đánh giá khác nhau.

  • OEB và OEL có vai trò gì trong thiết kế hệ thống Containment?

OEB giúp phân nhóm hoạt chất theo mức độ nguy hại, trong khi OEL xác định mức phơi nhiễm nghề nghiệp được sử dụng để quản lý rủi ro. Những thông tin này hỗ trợ lựa chọn biện pháp kỹ thuật, xác lập mục tiêu hiệu suất và đánh giá khả năng kiểm soát phát tán của thiết bị.

  • Thiết bị Dispensing Booth có được xem là thiết bị Containment không?

Dispensing Booth có thể được sử dụng như một giải pháp hỗ trợ Containment trong công đoạn cân chia nguyên liệu, tùy theo thiết kế và hiệu suất thực tế. Tuy nhiên, không phải mọi Dispensing Booth đều phù hợp với hoạt chất nguy hại cao. Cần kiểm tra cấu hình và dữ liệu thử nghiệm trước khi lựa chọn.

  • Khi nào nhà máy dược phẩm cần sử dụng Isolator?

Isolator thường được xem xét khi quy trình yêu cầu mức độ cách ly cao giữa người vận hành và vật liệu xử lý, hoặc cần bảo vệ sản phẩm trong môi trường được kiểm soát nghiêm ngặt. Việc lựa chọn phụ thuộc vào tính chất hoạt chất, nguy cơ phơi nhiễm, yêu cầu vô trùng và điều kiện vận hành.

  • Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của thiết bị Containment?

Hiệu suất Containment có thể được đánh giá bằng phương pháp SMEPAC hoặc một quy trình thử nghiệm phù hợp đã được xác định. Việc lấy mẫu không khí và bề mặt trong các thao tác mô phỏng giúp xác định khả năng phát tán vật liệu, từ đó so sánh với mục tiêu hiệu suất của hệ thống.

Containment và Cleanroom (phòng sạch) khác nhau như thế nào?

  • Thiết bị Containment có bắt buộc phải tuân thủ GMP không?

Thiết bị được sử dụng trong nhà máy dược phẩm phải phù hợp với những yêu cầu GMP áp dụng cho quy trình và cơ sở sản xuất. Tuy nhiên, không có một chứng nhận GMP Containment duy nhất áp dụng cho tất cả thiết bị. Việc đánh giá cần dựa trên công dụng, rủi ro, hồ sơ kỹ thuật và yêu cầu thẩm định tương ứng.

Xu hướng phát triển công nghệ Containment trong ngành dược phẩm

Sự phát triển của các loại thuốc có hoạt tính cao và những quy trình sản xuất phức tạp đang thúc đẩy nhu cầu sử dụng giải pháp Containment có khả năng kiểm soát phát tán đáng tin cậy hơn.

Một trong những hướng phát triển đáng chú ý là tăng cường sử dụng hệ thống xử lý nguyên liệu khép kín. Thay vì chuyển nguyên liệu bằng phương pháp mở bao và đổ trực tiếp, các dây chuyền có thể sử dụng thiết bị chuyển liệu kín, van chuyên dụng và kết nối trực tiếp giữa các công đoạn.

Xu hướng thứ hai là tăng mức độ tự động hóa nhằm giảm số lần người vận hành phải tiếp xúc trực tiếp với nguyên liệu. Các thiết bị nạp liệu, lấy mẫu và vận chuyển tự động có thể hỗ trợ giảm những thao tác có nguy cơ phát tán cao, nếu được thiết kế và xác nhận phù hợp.

Bên cạnh đó, hệ thống cảm biến và giám sát cũng ngày càng có vai trò quan trọng. Chênh lệch áp suất, trạng thái quạt, lưu lượng khí và tình trạng bộ lọc có thể được giám sát nhằm hỗ trợ phát hiện bất thường trong vận hành.

Tuy nhiên, các dữ liệu này chủ yếu phản ánh trạng thái hoạt động của hệ thống. Chúng không mặc nhiên thay thế phép đo phơi nhiễm hoặc đánh giá hiệu suất Containment bằng phương pháp phù hợp.

Một xu hướng khác là tăng cường thiết kế thiết bị phục vụ vệ sinh và bảo trì an toàn. Những giải pháp như BIBO, hệ thống rửa tại chỗ và các cơ cấu chuyển vật liệu kín có thể giúp kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời vận hành.

Trong tương lai, việc kết hợp thiết kế Containment, quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu và giám sát vận hành sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với các nhà máy dược phẩm hiện đại.

Kết luận và tư vấn lựa chọn thiết bị Containment cho nhà máy dược phẩm

Containment là một thành phần quan trọng của hệ thống kiểm soát rủi ro trong ngành dược phẩm, đặc biệt đối với những quy trình xử lý hoạt chất có độc tính hoặc hoạt tính cao. Việc triển khai hiệu quả giúp bảo vệ người vận hành, hạn chế nhiễm chéo và giảm nguy cơ phát tán tác nhân nguy hại ra môi trường.

Để lựa chọn giải pháp phù hợp, doanh nghiệp cần phối hợp đánh giá đặc tính hoạt chất, giới hạn phơi nhiễm, điều kiện sản xuất và hiệu suất thực tế của thiết bị. Containment không chỉ là việc sử dụng một buồng thao tác kín mà là sự kết hợp đồng bộ giữa thiết kế, thiết bị và quy trình vận hành.

Thiết bị phòng sạch VCR - Đồng hành cùng nhà thầu trong lựa chọn thiết bị phòng sạch cho nhà máy dược phẩm

Thiết bị phòng sạch VCR cung cấp các nhóm thiết bị như Dispensing Booth, Isolator, BIBO, Pass Box và nhiều thiết bị hỗ trợ kiểm soát môi trường phòng sạch. Nhà thầu thi công phòng sạch và doanh nghiệp dược phẩm có thể liên hệ Thiết bị phòng sạch VCR để trao đổi về cấu hình, yêu cầu kỹ thuật và lựa chọn thiết bị phù hợp với từng dự án.

Hotline: 090.123.9008

Lưu ý: Việc xác nhận thiết bị đáp ứng mục tiêu Containment cụ thể phải dựa trên đánh giá rủi ro, hồ sơ nhà sản xuất và dữ liệu thử nghiệm phù hợp; không chỉ dựa vào tên gọi hay chủng loại thiết bị.